حق انتخاب با مخاطب است. صفحه حوادث روزنامه صفحه اجتماعی، اقتصادی و یا شاید سیاسی و... هر کدام از این صفحات را که بخواهید می‌توانید انتخاب کنید. دیگر روبه‌روی کیوسک‌‌های مطبوعاتی وقت صرف نمی‌کنید و تیترهای روزنامه‌های صبح را تندتند دید نمی‌زنید. این‌جا وقت طلاست. "سایبرژورنالیسم" به کمک شما می‌آید. در یک فرصت مناسب، بدون اینکه سر چهارراه‌ها منتظر شنیدن خبرهای داغ صبح باشید که روزنامه‌فروش‌ها داد می‌زنند و یا وقتی که اشتراک مجله در روزنامه‌تان شما را کلافه کرده و دیر به دستتان می‌رسد، روزنامه‌های سایبر بهترین انتخاب است. پای رایانه شخصی، خبرهای مورد علاقه خود را از سایت‌های خبری که چند بار در روز به‌روز می‌شود، گلچین می‌کنید، می‌خوانید، برخی خبرها را از طریق رادیوهای اینترنتی می‌شنوید و یا گزارش‌هایی را مصور مشاهده می‌کنید. "روزنامه‌های سایبر" اخبار را به یک صفحه اینترنتی و چند خط توضیح خبر محصور نمی‌کنند، بلکه به‌واسطه لینک‌هایی که در اختیار مخاطب قرار می‌دهند، به وی این امکان را می‌دهند که با یک کلیک به دنیای وسیع‌تری از اخبار و اطلاعات سایت‌های مشابه خبری دیگر دست پیدا کنند.

دنیای روزنامه‌های سایبر :

دنیای روزنامه‌های سایبر، محدود به چند صفحه روزنامه نیست که مخاطب هر روز صبح باید ورق بزند تا اخبار و مطالب دلخواه خود را پیدا کند. این‌جا، مخاطبان با کاغذهای کاهی و صفحه‌هایی که عناوین ثابت دارند، سروکار ندارند، روزنامه‌خوان‌های آنلاین از پشت شیشه مانیتورها، خبرهای روز را می‌خوانند...

سایبر با طعم سنتی :

شهروندان روزنامه‌نگار، اصطلاحی است که خاص مخاطبان آنلاین است. مخاطبانی که روزنامه‌های آنلاین به تقاضای آن‌ها موجودیت پیدا می‌کند.

در سایبرژورنالیسم وارد عرصه‌ای می‌شویم که مخاطب به همان اندازه حق دارد مطلب بنویسد، که نویسنده مطلب می‌نویسد. روزنامه‌نگار سایبر، در حقیقت لحظه‌نگاری می‌کند و توقف در اطلاع‌رسانی را با کار آنلاین، جور نمی‌بیند.

آن‌ها همان روزنامه‌نگارانی هستند که با قلم روی کاغذهای کاهی می‌نویسند، با سبک و شیوه متداول خبرنویسی.

روزنامه‌نگار آنلاین ، "سایبرژورنالیسم" و "روزنامه‌نگاری سنتی"

روزنامه‌نگار آنلاین، شیوه جدیدی برای نگارش ندارد و در اصل، این تفکر و بینش دیجیتال است که او را به یک "سایبرژورنالیست" تبدیل می‌کند.

دکتر نمکدوست، استاد دانشگاه و مدرس روزنامه‌نگاری، در خصوص "سایبرژورنالیسم" و "روزنامه‌نگاری سنتی" معتقد است: "سایبرژونالیست" همان روزنامه‌نگاری کاغذی است با بهره‌گیری از امکاناتی که اینترنت و آنلاین بودن در اختیار فرد قرار می‌دهد.

روزنامه‌نگاری آنلاین، فرار از زمان و مکانی است که مخاطب را محصور تولید نویسنده می‌کند. مخاطب روزنامه‌های کاغذی محصول چاپ‌شده‌ای را در دست دارد که نویسنده گزینش کرده و مراحل زیادی را از تحریریه تا چاپخانه و توزیع گذرانده تا به‌دست او برسد و در آخر اخبار و گزارش‌هایی را ورق می‌زند که شاید همیشه اشتیاق او را برای خواندن یک مطلب مورد علاقه‌اش، پاسخ‌گو نباشد.

اما در روزنامه‌های سایبر، مخاطب نقشی همانند نویسنده دارد. پابه‌پای نویسنده آگاهی می‌یابد، خبرهایی که بر اساس علایق خود گلچین می‌کند، می‌خواند. حمید ضیایی‌پرور، روزنامه‌نگار در این خصوص می‌گوید: در سایبرژورنالیسم، RSS به کمک مخاطبان آمده و با استفاده از آن است که می‌توانند علایق خبری خود را مشخص کنند و فقط خبرهای جست‌وجو شده‌ای را که خواسته‌اند، بخوانند.

وی در ادامه می‌گوید: روزنامه‌نگاری سایبر بیشتر بر عناصری تکیه می‌کند که از جذابیت‌های بصری برخوردار باشد. روزنامه‌های سایبر در طول روز چندین بار به‌روز می‌شود و تحریریه‌هایی متفاوت با تحریریه روزنامه‌های مکتوب دارد.

برقراری  تعامل در عرصه خبر :

احساس نزدیکی و برقراری نوعی تعامل در عرصه خبر، بین مخاطب و نویسنده، نوعی نگارش عامیانه‌تر را در روزنامه‌نگاری آنلاین خلق می‌کند و در اصل سبک خبرنویسی همان است که در روزنامه چاپی هم رعایت می‌شود.

دکتر نمکدوست در این خصوص می‌گوید: "تنها تفاوت روزنامه‌نگاری کاغذی و سایبر در برخی مسایل ظاهری است و بحثی به‌عنوان فنون خبرنویسی آنلاین مطرح نیست و همچنین تکنیک خبرنویسی جدیدی در فضای سایبر شکل نگرفته است."

مهم این است که روزنامه‌نگار آنلاین می‌داند، خبر و گزارش و یادداشتی که می‌نویسد و روی سایت خبری خود ارایه می‌دهد، همان لحظه مخاطبانی دارد و با مخاطب خود به بحث و تبادل نظر می‌پردازد و در واقع فاصله میان نوشتن یک خبر تا خواندن و سپس بازخورد آن از سوی مخاطب بسیار کوتاه شده است.

آنلاین‌نویسی وطنی ؛ روزنامه نگاری ژورنالیسم ایرونی

روزنامه‌های آنلاین را در ایران از طریق سایت‌هایی باید شناخت که همه جوانب روزنامه‌نگاری در محیط سایبر را مورد توجه قرار می‌دهند.

این شناخت در برخی موارد به‌سوی روزنامه‌های چاپی منحرف می‌شود که مطالب خود را بدون کم‌وکاست روی سایت اینترنتی خود قرار می‌دهند و به اصطلاح نسخه اینترنتی روزنامه را ارایه می‌دهند، غافل از اینکه نسخه آنلاین یک روزنامه، باید بیشتر از محتوای چاپی آن باشد.

آسیب‌شناسی  رسانه‌ها سایبر :

ضیایی‌پرور با بیان اینکه فقدان دانش دیجیتالی در رسانه‌های آنلاین، اولین موردی است که در آسیب‌شناسی این رسانه‌ها باید به آن اشاره کرد، می‌گوید: بسیاری از روزنامه‌های آنلاین در ایران، هنوز از شکل سنتی خود فاصله نگرفته‌اند و از مفهوم واقعی آنلاین دور هستند. 

وی، فرمت‌های PDF روزنامه‌ها را که هیچ‌گونه قابلیت تغییر ندارد، روزنامه الکترونیکی می‌خواند و می‌گوید که اگر همین روزنامه‌ها با فرمت و امکانات دیگری روی اینترنت قرار بگیرد، روزنامه‌نگاری دیجیتالی محسوب می‌شود و با روزنامه‌نگاری سایبر تفاوت زیادی دارد.

سایبرژورنالیسم ایرانی

سایبرژورنالیسم ایرانی باید بتواند همگام با پیشرفت فناوری‌های روز دنیا حرکت کند و مخاطبان اینترنت را در کشور در صورت وجود قشر قابل توجه، به‌خود اختصاص دهد.

دکتر تژامیر فخرایی، استاد ارتباطات، با اشاره به اینکه در ایران عده اندکی به فضای اینترنت دسترسی دارند می‌گوید: "برای شکل‌گیری رسانه‌های آنلاین در کشور، راه طولانی در پیش داریم و برای پیشبرد این موضوع، باید مخاطبان آنلاین توسعه یابند."

روزنامه‌نگاری آنلاین اگرچه فرصتی را فراهم کرده تا با هزینه کمتر، در هر لحظه از اطلاعات، اخبار و رویدادهای مهم باخبر شویم، اما همانند دیگر فناوری‌های نوین، مستلزم فرصت است تا سایبرژورنالیست‌ها و مخاطبان سایبر را در برابر یکدیگر قرار دهد و سایبرژورنالیسم را با پوشش همه جوانب آن ارایه دهد. برای روزنامه‌نگاری سایبر هنوز در آغاز راهیم.

روزنامه‌نگاری سایبر با مخلفات :

یک خبر سایبر را در همه موارد می‌توان خواند. اما در برخی موارد، می‌توان شنید و یا همان خبر را مصور مشاهده کرد.

چندرسانه‌ای بودن از مزایای روزنامه‌نگاری الکترونیکی است. دکتر نمکدوست در این خصوص معتقد است: فضای سایبر، مختصاتی دارد که به کمک نویسنده و مخاطب می‌آید. مخاطب آنلاین عادت به اسکن کردن مطالب دارد. وقت زیادی ندارد و علاوه بر خلاصه خواندن خبر از عکس‌هایی که نویسنده برای خبر خود انتخاب کرده استفاده کرده و رویداد و اتفاق را ملموس‌تر درک می‌کند. وی می‌گوید: در روزنامه‌نگاری آنلاین، تصویر، صدا و آنلاین بودن کمک می‌کند که اطلاعات و اخبار ساده‌تر و عمیق‌تر به مخاطب ارایه شود.

روزنامه‌نگار آنلاین، خبر را با "فونت دیجیتال" تنظیم می‌کند و مخاطب آنلاین از امکاناتی که برای خواندن اخبار به‌صورت آنلاین به او داده شده و از سیستم‌هایی مثل RSS استفاده می‌کند.

با پست الکترونیکی از حق اشتراک خبرنامه بهره می‌برد و بعضی وقت‌ها، اخبار را از طریق "پادکست‌ها" گوش می‌دهد.

پادکست‌ها، رادیوهای اینترنتی

پادکست‌ها، رادیوهای اینترنتی هستند که محتوای گوناگونی را به‌صورت فایل‌های صوتی و یا تصویری در اختیار کاربران قرار می‌دهند. "پادکست‌ها"، نیز حق انتخاب را به مخاطب می‌دهد تا مشخص کند به کدام محتوای سایت‌های خبری می‌خواهد دسترسی پیدا کند.

ارایه پادکست‌ها در برخی از سایت‌های خبری داخلی و خارجی فارسی‌زبان مرسوم است و همچنین بعضی از وبلاگ‌های خبری نیز از رادیوهای اینترنتی برای ارایه اخبار استفاده می‌کنند.

از دیدگاه استادان ارتباطات "سایبرژورنالسیم" میان‌رشته‌ای است، اگر تا دیروز، روزنامه‌نگار، فنون مصاحبه و خبر را می‌دانست و در محیط روزنامه ‌کار حرفه‌ای می‌کرد، امروز به‌عنوان "سایبرژورنالیست" باید از مهارت‌های رایانه‌ای و فناوری‌های نوین تا حد کافی برخوردار باشد، چراکه یک روزنامه سایبر، با ورود به محیط اینترنت و فضای سایبرژورنالیسم، دیگر یک نویسنده و روزنامه‌نگار خالص نیست. این روزنامه‌نگار تمام مراحلی که در یک روزنامه چاپی به عهده چندین نفر بود و همچنین مهارت‌های قبلی را مثل چاپ، انتشار، گرافیک و صفحه‌آرایی و عکس و... را فردی بر عهده دارد و خبر را با همه حواشی‌ای که دارد به مخاطب عرضه می‌کند.

مرکز مطالعات سایبرژورنالیسم :

روزنامه‌نگاری آنلاین از زمان ورود تا به حال که روزهای زیادی از عمر آن نگذشته، بیشتر به‌صورت فردی مطرح بوده و بیشتر در محافل دانشگاهی و از زبان استادان ارتباطات و روزنامه‌نگاران معرفی شده است. اما مدتی است که "سایبرژورنالیسم" از سوی مراکز پژوهشی و تحقیقاتی، بیشتر مطالعه و آسیب‌شناسی می‌شود.

مرکز مطالعات سایبرژورنالیسم و مرکز آموزش همشهری، دو مرکزی است که نشست‌های تخصصی در رابطه با روزنامه‌نگاری آنلاین برگزار کرده است.

ضیایی‌پرور در خصوص مرکز مطالعات سایبرژورنالیسم دانشگاه آزاد اسلامی می‌گوید: این مرکز یکی از مراکز مطالعاتی پژوهشی و تحقیقاتی و زیرمجموعه معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات است که از سال 83 و به همت دانشجویان دکترای تخصصی علوم ارتباطات به‌طور رسمی کار خود را آغاز کرده است.

هدف مرکز مطالعات سایبرژورنالیسم

وی هدف این مرکز را متمرکز کردن مطالعات روی سایبرژورنالیسم به‌منظور راه‌اندازی دروس سایبرژورنالیسم و سپس رشته سایبرژورنالیسم در دانشگاه آزاد اسلامی دانست. این مرکز از گروه‌های مطالعاتی و پژوهشی شامل تحقیق در محیط سایبر، فناوری‌های جدید ارتباطی، وبلاگ و نشریات الکترونیکی، روزنامه‌نگاری الکترونیکی و جامعه اطلاعاتی بهره می‌برد و همچنین ماهنامه‌ای با عنوان ماهنامه علمی مطالعات سایبرژورنالیسم منتشر می‌کند.

کارگاه روزنامه‌نگاری سایبر، سایت اینترنتی سایبرژورنالیسم، انتشار کتاب در زمینه روزنامه‌نگاری سایبر و برگزاری سمینارهای تخصصی از جمله وظایف این مرکز است.

سایت مرکز مطالعات سایبرژورنالیسم دانشگاه آزاد اسلامی به آدرس اینترنتیwww.ertebatat.net  قابل دسترسی است.

پیامدهای سایبرژورنالیسم

وبلاگ را شاید بتوان فرزندخوانده و یا هم‌خانواده‌ای نه‌چندان حرفه‌ای برای سایبرژورنالیسم عنوان کرد. وقتی از سایبرژورنالیسم نام برده می‌شود، عده‌ای می‌خواهند که وبلاگ‌نویسان خبری را در زمره این گروه قرار دهند.

واقعیت برای استادان ارتباطات و روزنامه‌نگاران

اما واقعیت برای استادان ارتباطات و روزنامه‌نگاران متفاوت است. دکتر نمکدوست به‌عنوان یک روزنامه‌نگار معتقد است که روزنامه‌نگاری آنلاین و وبلاگ‌نویسی معادل هم نیستند و تفاوت‌های بسیاری دارند. وبلاگ‌ها همانند سایت‌های خبری محلی برای انتشار اخبار است، اما با این تفاوت که یک وبلاگ‌نویس ذهنیات خود را بدون ویرایش از لحاظ خبری و دستوری ارایه می‌کند و دنبال کردن یک هدف خاص فردی بدون نیاز به صرف وقت و هزینه، هم‌چون راه‌اندازی و طراحی سایت‌های خبری، یک نویسنده وبلاگ را تشویق به نوشتن می‌کند. ضیایی‌پرور در خصوص وبلاگ‌ها نظر متفاوتی دارد، وی می‌گوید: وبلاگ‌های غیرحرفه‌ای، به‌دلیل اینکه بخشی از نشریات الکترونیکی به‌شمار می‌روند، در واقع گام‌های اولیه ورود به سایبرژورنالیسم است.

وی می‌گوید: همان‌طور که در روزنامه‌ها ممکن است مطالبی از نویسنده‌هایی چاپ شود که به‌صورت معدود می‌نویسند، بنابراین وبلاگ‌ها طی کردن پیش‌نیازی برای ورود به روزنامه‌نگاری سایبر است. با این وجود، وبلاگ‌ها را می‌توان محلی برای انتشار اخبار و عقاید دانست، اما به‌نظر می‌رسد باید جدا از فضای "سایبرژورنالیسم" مطرح شوند و با واقعیت مجازی برای ایجاد فضای فکری و شخصی نویسندگانی که ممکن است روزنامه‌نگار باشند یا نه، مطرح شود.

مقدمه 

گردشگری ، امروزه به عنوان یکی از صنایع بسیار مهم در توسعه فرهنگ ها و ارتباطات ملل ، نقش ممتازی  در استقرار صلح و آرامش در جهان ایفا کرده است. بیش از 620  میلیارد دلار ، گردش مالی سالیانه توریسم در جهان است که سهم کشور ایران ، به یک دهم  درصد هم نمی رسد . گردشگری در هزاره سوم را ارزنده ترین صنعت پول ساز در جهان می دانند که دولت مردان کشور باید با یک عزم ملی در این راه بیش تر تلاش کنند. این تلاش می تواند جذب توریست ، معرفی کشور در سطرح جهانی و ارتقای رشد ناخالص ملی  را به همراه داشته باشد. درآمدی که ما میتوانیم از طریق آی تی برای جذب گردشگر داشته باشیم ، قابل مقایسه با درآمد نفت نخواهدبود. فرقی که درآمد گردشگری با درآمد نفت دارد این سایت که در درآمد نفت ، ما سرمایه های ملی خود را با دلار عوض می کنیم ، اما در درآمد گردشگری ، هیچ چیز پر ارزش نمی دهیم و در عوض ، سرمایه جذب می کنیم. ارزش استراتزیکی که گردشگری برای ساختار ژئو استراتژیک ایران می تواند به ارمغان بیاورد ، قابل مقایسه با هیچ صنعت و فناوری نیست . فقط باید زیر ساخت های لازم را فراهم کرد

بر همگان آشکار است که هیچ صنعتی به اندازه صنعت گردشگری ، در کشوری با اقلیم ایران ، ارزنده ، اثر بخش و با حداکثر بازدهی اقتصادی و فرهنگی همراه نیست . کشور ایران با تمدن کهن و طبیعت چهار فصل ، با در اختیار داشتن صدها مولفه گردشگری ، یکی از بی نظیر ترین کشورهای جهان در حوزه گردشگری به شمار می آید. ایران را باید یکی از پر ظرفیت ترین کشورهای جهان در زمینه جذب گردشگر دانست و اما بر اساس آمارها ، با وجود آن که کشوری مثل امارات ، که یک صدم توانمندی تاریخی و فرهنگی ایران را ندارد ، توانسته است بیش از 10 میلیون گردشگر در سال جذب کند که این وضعیت برای مالزی در جنوب شرق آسیا نیز چنین است.با این حال کشور ایران با وجود داشتن این همه پتانسیل سالانه تنها دو میلیون گردشگر را جذب میکند.

فناوری اطلاعات و ارتباطات که امروزه شهره آفاق و انفس شده است و در نزد متخصصان علوم و فنون گوناگون ، از جایگاه رفیعی برخوردار است ، در واقع تکنولوژی جدید و نوظهوری است که بشر در قرن جدید ، قصد دارد تا با استفاده از ان ، یک جهش سیگنالی و بزرگی را در عرصه علوم مختلف ، به انجام برساند. فناوری اطلاعات و ارتباطات ، در همه رشته های علمی جایخود را باز کرده است . در پزشکی ، صنایع گوناگون ، علوم انسانی و حتی علوم پایه ، یک محور غیر قابل اجتناب است . خوشبختانه ، ارزش و اهمیتی که فناوری اطلاعات و ارتباطی روز برای توسعه زیر ساخت های گردشگری در دنیا ایجاد کرده است ، بسیار جالب و قابل تامل است.(www.ict-tourism.com)

 در دنیای امروز که از آن به عصر ارتباطات و اطلاعات یاد می‌شود، هیچ صنعتی بدون بهره‌برداری از فن‌آوریهای مدرن ICT و همسو شدن با تحولات دیجیتال، نمی‌تواند راه پویایی و توسعه در اقتصاد پر رقابت جهانی و حتی محلی را بپیماید و صنعت گردشگری نیز از این قائده مستثنی نیست. همین امروز هم در عرصه‌ی توریسم جهانی، ICT بعنوان رکن اساسی، نقش تعیین کننده‌ای در رقابت‌های ملی و فرا ملی کشورها ایفا می‌کند و کیفیت و میزان بهره‌برداری از کاربردهای آن تا حد قابل توجهی در برندگی‌های رقابتی تاثیرگذار بوده و هر روز نقش این فن‌آوریها با سرعت غیر قابل باوری در حال تعمیم و گسترش است. به استدلال آمارهای منتشر شده توسط سازمان جهانی توریسم (WTO) در آینده‌ای بسیار نزدیک، کشورهای فاقد زیرساختهای مناسب ICT، عملا از چرخه رقابتهای جهانی و منطقه‌ای گردشگری حذف خواهندشد.

در چنین شرایطی، دردآور اینکه صنعت توریسم در یکی از ده کشور پر چاذبه جهان، فارغ از این واقعیات و فاقد کمترین امکانات و زیر ساختها در این زمینه است و دردآورتر آنکه حتی استراتژی و برنامه مدون و مشخصی در آینده برای پر کردن شکاف موجود، پیوستن به عرصه‌ی توریسم الکترونیک جهانی و تعمیم کاربردهای فن‌آوریها در زیرساختهای خود ندارد.به این ترتیب، حتی اگر تمامی موانع و مشکلات کنونی صنعت توریسم ایران در همه‌ی عرصه‌ها مرتفع شود، بدون زیرساختهای مناسب از فن‌آْوریهای ICT و جاری و همه گیر شدن کاربردهای آن در تمامی بخشهای صنعت، امیدی به برندگی رقابتی و کسب سهم فراخور از اقتصاد توریسم جهانی و حتی منطقه‌ای در آینده نخواهد بود.ترکیه ، امارات متحده عربی، بحرین، قطر و ...استراتژیهای توریسم الکترونیک خود را تدوین و دیری است که به مرحله‌ی اجرا گذاشته‌اند و همگی تا سال 2010 به نظام مدرن توریسم جهانی خواهند پیوست، و هم اکنون نیز با درک درست از شرایط جهانی و با سرمایه گزاریهای کلان درحال بهره‌برداری و توسعه‌ی سریع فن‌آوریها در ساختار گردشگری خود هستند و در این عرصه حتی افغانستان نیز استراتژیهای خود را با کمک WTO و شرکتهای بزرگ و سرشناس ICT آمریکا و انگلستان طراحی و آماده اجرا نموده است .

 تاریخچه کاربرد  فناوری اطلاعات در صنعت گردشگری 

از زمانی که حمل و نقل هوایی گسترش یافت فناوری های نوین ارتباطی نیز شکل گرفتند.سابقه فعالیت بازارهای الکترونیکه به دهه 1960 بر می گردد.زمانی که شرکت های هواپیمایی آمریکایی سیستم های نگهداری جا را با هدف اعمال کنترل های ترافیکی مرتبط با مسافران مورد استفاده قرار دارندبدین ترتیب سیستم های کامپیوتری برای ذخیره جا در صنعت هواپیمایی سبب تحولات گسترده و تعیین کننده در عرصه فعالیت های گردشگری شد.در ایران نیز با پیشرفت صنعت هواپیمایی و با تاسیس هواپیمایی ملی ایران(هما) تاثیر فناوری های نوین در صنعت گردشگری نمود پیدا کرد.(شفیع زاده،1385،ص14(

 گردشگری مجازی

 گردشگری مجازی (e-tourism) مقوله جالبی است که حداکثر دو دهه از پدید آمدن آن نمی گذرد. گردشگری مجازی ، حضور در سرزمین دیجیتالی وب ، و مشاهده داده های صوتی ، متنی و تصویری از دنیای فیزیکی پیرامون ما است .  دور دنیا که در نوشته ژول ورن ، نویسیده شهیر فرانسوی ، در هشتاد روز امکان پذیر شد ، امروز با ابر متن های اینترنتی ، با یک کلیک امکان پذیر است. دور دنیا با یک کلیک  ، آرزویی بود که امروزه از مرحله آرزو به حقیقتی غیر قابل انکار مبدل شده است . بااستفاده از سایت های کاخ موزه ها ، اماکن باستانی جهان می توان به دنیایی اطلاعات متنی و تصویری از نمادهای تاریخ باستان دست یافت. برخی از پایگاه های دولتی در اینترنت ، امروزه سیستم های دوربین شهری خود را به سرزمین دیجیتال نیز پیوندداده اند. بااین دوربین ها می توانید شهرهای مختلف را به صورت زنده مشاهده کرده و حتی از ان ها عکس یادگاری بگیریدخیلی از علاقمندان به بازدید از موزه های بزرگ جهان ، از هرمیتاژ مسکو تا لوور پاریس ، از تارنماهای اینترنتی ان ها برای مشاهده اطلاعات استفاده می کنند. حتی ، رزرو بلیط هواپیما ، هتل ، مسابقات بین المللی ورزشی و جشنواره های فرهنگی هنری جهانی ، امروز با رفتارهای سازمانی الکترونیکی همراه شده است . میلیون ها کاربر از سراسر جهان ، به دنبال برگزاری تابستانی مسابقات جام جهان در شهرهای آلمان ، امروزه از سایت های دولتی و غیر دولتی گردشگری این کشور استفاده می کنند.  این مسئله ، نقش قابل توجهی در آشنایی با فرهنگ و دانش و پتانسیل تجاری و سیاسی و علمی دولت فدرال آلمان داشته است . وقتی کانال ARD DAS ERSTE آلمان ، پخش مستقیم مراسم قرعه کشی جام جهانی 2006 آلمان را چند ماه پیش پخش نمود ، بیش از 2 میلیارد بیننده از سراسر جهان و صدها میلیون کاربر اینترنت ، این مراسم را نظاره گر بودند. این مسئله ای بود که تاثیر زیادی بر روی ارتقای سطح حداکثری علاقمندی برای سفر به کشور آلمان ایجاد نمود. به هر حال ، با ارتقای سیستم های اطلاع رسانی و ارتباطی دولتی در اینترنت و گسترش دولت الکترونیک (E-GOVERNMENT) بر روی سرزمین دیجیتال ، می توان به توسعه توریسم اینترنتی و استفاده از میلیون ها دلار فواید آن امیدوار بود.

فناوری اطلاعات و ارتباطات(ICT) یکی از عناصر اساسی محیط بیرونی در صنعت گردشگری است که توسعه آن در سال‌های اخیر باعث نوآوری‌هایی در این صنعت شده است.واژه گردشگری الکترونیکی  (ETourism) به معنای کاربرد کسب و کار الکترونیکی(EBusiness)  در مسافرت و گردشگری است و 3 مجموعه متمایز مدیریت کسب و کار،  نظام‌های اطلاعاتی و مدیریت و گردشگری را شامل می‌شود.

کاربرد ICT در گردشگری را می‌توان به سه حوزه شبکه‌های داخلی  (Internet)، شبکه‌های خارجی(Extranet) و اینترنت تفکیک کرد. کاربرد ICT در شبکه‌های داخلی صنایع گردشگری موجب افزایش کارایی و اثر بخشی می‌شود و در بخش‌های مختلف شرکت‌ها بکار می‌رود. از سوی دیگر،  کاربرد ICT در شبکه‌های داخلی و اینترنت موجب همبستگی قوی بین فعالیت‌های متفاوت واحدهای فعال در گردشگری شده است،  به گونه‌ای که کاربرد ابزارهای ICT به شکل CRS )نظام ذخیره جا)، GDS )نظام توزیع جهانی) و DMS(مدیریت مقصد) در صنایع حمل و نقل هوایی و هتل‌ها و خدمات مسافرتی از توسعه فراوانی برخوردار است.

 ابزار ICT منجر به تغییر روند گردشگری و ایجاد سازوکارهای جدید راهبردی و مدیریتی در این صنعت شده است.از جمله مهمترین استفاده‌های ICT در شرکت‌ها،  تقویت یکپارچگی افقی و عمودی و کاهش عدم صرفه‌های مقیاس در شرکت‌های کوچک و متوسط گردشگری(SMTE) بوده است. (www.ict_tourism.com)

وب سایت:ابزار کارآمد در توسعه گردشگری مجازی

یکی از عالی ترین زمینه های اطلاع رسانی توان گردشگری یک کشور ،استفاده از تارنماهای اینترنتی است. وب سایتها به دلیل ارزش اطلاع رسانی زیادی که در سرزمین دیجیتالی  اینترنت با یک میلیارد کاربر با سواد دارند،فرصت خوبی برای معرفی چند زبانه و چند رسانه ای قابلیتهای گردشگری یک کشور است. در بین سایتهای اطلاع رسانی مربوط به گردشگری یک کشور در وب ،سایتهای رسمی از اهمیت زیادی بر خوردارند.سایتهای رسمی ،سخنگو های دیجیتالی یک کشور در اینترنت هستند و هر چه این پایگاهها قویتر ،بروزتر و چند زبانه باشند،مخاطب پذیری آنها افزایش می یابد.

پایگاههای اینترنتی دارای ماهیتی پویا هستندو امکان تغییر و جابجایی تصاویر و متون را بدون ایجاد هزینه جدید ممکن می سازند.همچنین افزایش شمار کاربران اینترنت و ظرفیت و قدرت بالای پایگاههای اینترنتی برای تاثیر گذاری بر جوامع موجب افزایش بازاریابی در صنعت گردشگری می شود.اما متاسفانه اکثر پایگاههای اینترنتی ما به شکل  ضعیفی طراحی میشوند و با سرعت پایینی قابل رویت هستند.همچنین پایگاهای اینترنتی اکثر هتلها صرفا نقش بروشور مجازی دارند و فاقد امکانات و ابزارهای مناسب برای ذخیره مستقیم جا هستند.و باید این نکته را به یاد داشت که بهترین پایگاههای اینترنتی نیز در صورتی که به خوبی و با اتکا به اطلاعات روز آمد مدیریت نشوند موجب بروز آثار منفی شده و سطح کیفی خدمات را کاهش می دهد.(شفیع زاده،1385،ص14)

اینترنت راهنمای آن لاین خوبی برای گردشگری است.گردشگری اینترنتی علاوه بر اینکه امتیا زاتی مثل اطلاع رسانی ظرفیتهای گردشگری در اختیار کاربران قرار می دهد،امکانات اجرایی خوبی نظیر رزرواسیون اینترنتی هتلها و مراکز اقامتی و رزرو بلیط هواپیما و قطار را فراهم می کند.بدین ترتیب این امکان به مشتریان داده می شود تا با حذف واسطه به طور مستقیم نسبت به تهیه بلیط خود افدام نمایند.در نتیجه برجستگی نقش واسطه ای آزانس های مسافرتی در سیستمهای سنتی توزیع تغییر می کند.همچنین مشتریان میتوانند از قیمت های ارزانتری بهره مند شوند و با قیمت های مناسب تری اقدام به ذخیره مناسب جا کنند. البته در این اثنا ، نباید به وجود زیر ساخت های تجارت الکترونیک (e-commerce) برای تسهیل روند پرداخت اعتباری هزینه ها و هم چنین ، پلیس مجازی برای امنیت تبادل اطلاعات در گردشگری مجازی ، غافل بود.

در گذشته حفظ گویش از طریق نوشته‌ها انجام می‌شد اما اکنون می‌توان از طریق ضبط دیجیتالی آن را انجام داد، امروزه شیوه‌های دیجیتالی ‌کردن گویش‌ها به ما امکان می‌دهد که به‌مدت زیادی بتوانیم گویش‌ها را حفظ کنیم. بر این اساس، آی‌تی در میراث فرهنگی می‌تواند به تحلیل یافته‌های هویت فرهنگی و تاریخی که به‌دست آمده کمک کند، به این ترتیب می‌توان تحلیل نتایج را در حجم زیادی از اطلاعات انجام داد و همچنین فرصت خوبی برای افرادی که به اینترنت دسترسی دارند فراهم کرد تا معرفی یافته‌ها در خصوص میراث فرهنگی به‌راحتی امکان‌پذیر باشد.بحث e-tourism یکی از مهم‌ترین مباحث کنونی صنعت گردشگری در جهان است، خدماتی که در این بخش ارایه می‌شود شامل تورهای مجازی، پرداخت الکترونیکی و تشخیص مقصد است . با ورود فناوری اطلاعات در بخش میراث فرهنگی "میراث دیجیتالی" مطرح شده است که اکنون جامعه جهانی از جمله یونسکو، میراث دیجیتالی (E-heritage) را به‌عنوان بخشی از حافظه جهانی تلقی کرده تا بتوانیم تمامی مستندات گذشته از قبیل شنیداری، دیداری و نوشتاری را به فضای دیجیتال منتقل کنیم.(www.ict_tourism.com)

گذشته از نقش سایتهای اینترنتی در معرفی جاذبه های گردشگری و جذب مسافر و بازاریابی همچنین رزرو هتل و تهیه بلیط نقشict در درون سازمانهای گردشگری را نیز می توان بررسی کرد.شبکه های  LANویا شبکه های اینترنت سطح وسیعی از اطلاعات را در درون شرکتها و سازمانها در دسترس کاربران قرار می دهند.همچنین استفاده از سیستم GDSSموجب کاهش بروکراسی و سرعت بخشیدن به فراید تصمیم گیری می شود.در این میان سیستم ذخیره جا را باید در ردیف مهمترین تحولاتی قرار داد که موجب افزایش کارایی و تحرک و تحویل به موقع خدمت می شود.استفاده ازاین سیستم در آژانسهای مسافرتی و شرکتهای حمل و نقل هوایی سبب اصلاح و بهبود در سیستمهای ارائه خدمات به مشتریان می شود.سیستم کامپیوتری ذخیره جا از قدرتمندترین تکنولوژیهای تاثیر گذار بر سیستم توزیع در زمینه مسافرتی است.

برخی از کارشناسان معتقدند که ایجاد ارتباط میان PMCهتل(سیستمهای پیشرفته و مدیریت)با سیستم توزیع جهانی شرکتهای هواپیمایی(GDS)از اقدامات مهمی در این راستاست که تاکنون عملی نشده است.

صدور ویزای الکترونیکی نیز یکی از راههای توسعه گردشگری است که در زمانی کوتاهتر و با هزینه ای بسیار پایینتر امکان صدور ویزا را میسر میکند.(http://isna.ir)

دیدگاه دوم

در مقابل دیدگاه اول که فناوری اطلاعات را حرکتی همسو و تسهیل بخش در توسعه تجارت الکترونیکی و صنعت گردشگری می دانندو انجام اقداماتی مانند ذخیره جا و خرید خدمات مستقیم از طریق اینترنت را مورد توصیه و سفارش قرار می دهند عده ای معتقد هستند که دریافت خدمات از آژانسهای مسافرتی می تواند مطمئنتر از ذخیره جا با اتکا به اینترنت باشد.مثلا در خصوص مشکلاتی که ممکن است در سالنهای ترانزیت یا در قسمتهای کنترل گذرنامه به وجود آید نیاز به مشاور حقیقی و نه مجازی محسوس است.

غالبا مسافرانی که با هماهنگی آژانسهای مسافرتی اقدام به مسافرت می کنند از اعتماد به نفس بیشتری برخوردارندودر مواجهه احتمالی با مشکلات ،خود را در وضعیت بهتری می یابند.شاید این موضوع به دلیل ابعاد روانی تاشی از مراجعه و خرید مستقیم خدمات از یک آژانس مسافرتی است .در حالیکه خرید خدمات در اینترنت دارای ابعاد و اشکال مجازی است.

راهکارها و جمعبندی

گردشگری مجازی ، واقعیتی غیر قابل انکار است . وقتی ما به شهروند الکترونیک (e-citizen) ، دولت الکترونیک (e-government) ، تجارت الکترونیک (e-commerce) ، بانکداری الکترونیک (e-banking) ، آموزش الکترونیک (e-learning) در قالب جامعه اطلاعاتی (information society) معتقدیم ، باید زمینه های گردشگری مجازی (e-tourism) را نیز فراهم کنیم. گردشگری مجازی ، دور دنیا با یک کلیک فقط نیست ! گردشگری مجازی ، ابزاری است که توسط آن ، یک گردشگر بتواند در کم ترین زمان ، با کم ترین امکانات ف با کم ترین هزینه ، و با کم ترین دانش ، ظرفیت های گردشگری یک کشور را شناسایی و با یک برنامه هدفمند و طرح هدایت گر ، از سوی دولت و آژانس ها و مراکز مربوطه ، به مکانی خاص مسافرت کند.

پیشنهاداتی که در پایان برای کاهش چالش های گردشگری مجازی در کشور می توان ارائه کرد به این شرح است :

-      ایجاد طرح جامع آی تی در گردشگری ایران

-      فراهم کردن مرکز مدیریت سایت های گردشگری رسمی ایران در وب

-      تبلیغ سایت ها و مراکز اطلاع رسانی دیجیتالی ایراندر حوزه گردشگری در 1000 سایت دولتی ایران

-      تبلیغ و معرفی پایگاه های دیجیتالی گردشگری ایران (مثل سایت موزه ها و غیره) در رسانه ملی

-      ایجاد دوره های آی تی در گردشگری توسط سازمان ایرانگردی

-      اختصاص بودجه ای خاص از صندوق ذخیره ارزی کشور برای گسترش گردشگری در راستای آی تی مداری

-      ایجاد دوره های آموزشی در سطح لیسانس و فوق لیسانس در موسسات و مراکز آموزش عالی کشور

-      تعریف و اعطای نشان وِیژه گردشگری مجازی به مراکز فعال و موثر کشور در این حوزه

-      ایجاد شورا یا مرکز گردشگری مجازی در سازمان ایرانگردی ایران

-   اختصاص رایانه مناسب به مراکزی که در امر گردشگری ایران به طور مستقیم یا غیر مستقیم برای آی تی مدار شدن ، موثر هستند

یکی از اساسی ترین نیازهای صنعت گردشگری موجود در کشورمان در برخورد با چالشهای تکنولوژیکی ورود و فعال کردن نظامهای بهتر توزیع جهانی(S.D.G)با ورود وپیاده سازی استاندارد های جدید مدیریت روال گردش اطلاعات در نظامهای هتلداری و گردشگری است.

همچنین سرمایه گذاری در جهت تولید و پیاده سازی پورتالهای تخصصی ودینامیک روی اینترنت ،پیاده سازی نظامهای MISدر ساختار مدیریت داخلی و استفاده از نرم افزارهای مبتنی بر تحلیلهای حرفه ای و استانداردهای جدید و مدرن جهانی در ساختار داخلی صنعت هتلداری و شرکتها و موسسات از دیگر اقدامات موثر برای توسعه صنعت گردشگری کشور خواهد بود.

طراحی و مدیریت تور و استفاده از روشهای مدرن ارتباطی و اطلاعاتی بر اساس نظامهای گردش اطلاعات و عملیات زنجیره ای در صنعت هتلداری ،زمینه سازی ورود وتعمیم کاربری تجهیزات مدرن سخت افزاری و الکترونیکی به ویژه در صنعت هتلداری نیز تاثیر بسزایی در این زمینه دارند.(افروغ،1385،ص14(

منابع

www.ict-tourism.com

www.irna.ir

چکیده

در این مقاله من قصد دارم تا اصول و مبانی یک سازمان مجازی را برایتان آنالیز و تجزیه و تحلیل نمایم . وبه یک سری سوالات اساسی و زیر بنایی در این مورد پاسخ دهم . مثلا"

§         سازمان مجازی چیست ؟

§            تفاوت سازمان مجازی با سایر سازمانها چیست ؟

§         گامهای اجرایی وفرایندهای سازمانهای مجازی کدامند ؟

§         عواملی که برای ایجاد یک سازمان مجازی اجرا می شوند کدام اند؟

§         تیمهای مجازی

§         آزمایشهای مجازی

§         فروشگاههای مجازی

§           اداره های مجازی و..

مقدمه

     شاید شما از خودتان بپرسید چرا باید محل کار ما یک ساختمان حتما" اداری باشد؟

جوابها معمولا" یکسان هستند .مثلا" می گویند چون با سایر همکاران در آنجا هستیم وبه کار فروش یا خدمات می پردازیم. یا درآن مکان نیز می توانیم سوالات کاری خودمان را ازهمکاران بپرسیم.

اما سوال اینجاست، اگر قرارنباشد برای کار کردن و گرفتن جواب سوالات خود به محیط کاری فیزیکی برویدچه مسئله یا مسائلی پیش می آید ؟

 به جای همه این هم امکانات یک محیط الکترونیکی ایجاد شود و هر کس بتواند کار خود را از هر نقطه ای از دنیا به راحتی از طریق کانالهای ارتباطی مثل اینترنت کارهای خویش را انجام دهد . اگر این کارها انجام شود بدانید که اولین گام را در ایجاد سازمانهای مجازی برداشته اید.

گامهای دیگر برای اجرای فرایندهای سازمانهای مجازی. چه عواملی باعث می شود که یک  سازمان مجازی متفاوت باشد ؟

 اولین و مهمترین عامل همان حذف عاملهای زمانی و مکانی است . یعنی اینکه دیگر شما سد و مانعی به نام زمان و مکان در انجام کارهای خود، ندارید هر وقت بخواهید و هر جا بخواهید می توانید کار خود را انجام دهید . تمرکز فوق العاده برای خدمات و تولیدات جدید به خصوص آنهایی که ما در آنها قصد داریم فقط به پیشرفت برسیم و تمرکز روی کاهش هزینه نداریم یعنی اینکه نمی خواهیم فقط کاهش هزینه کنیم .

 چه عواملی برای ایجاد یک سازمان مجازی انجام می گیرد .

1) تغییر و تحول مدام در سازمانها ی مجازی صورت می گیرد .

2) اهداف به یک سو گرایش می یابند .

3) بهره گیری از علم برای ایجاد محصول جدید و یا نوع آوری جدید صورت می گیرد .

4) ایجاد تغییر سریع و انعطاف آسان با تغییر و جابجایی همکاران .

 چه اهدافی در ایجادیک سازمان مجازی دخیل اند ؟

اغلب این گامها برداشته می شود :

1) اغلب کاهش هزینه به میزان خیلی زیاد در تاسیس سازمانهای مجازی صورت می گیرد، مهمترین دلیل آن هم این است که دیگر ساختمانهای آن چنانی برای سازمان نیاز نیستند .

2) بهره گیری از دانش و تجارب همدیگر برای افزایش سود آوری  و کاهش هزینه های کلی .

3) در این مرحله سازمان مجازی شکل می گیرد . و کلیه همکاران از تجارب همدیگر استفاده می کنند تا اینکه ابداع و نوع آوری جدیدی شکل گیرد .

البته این نکته مهم قابل ذکر است که ایجاد سازمانهای مجازی در تمام قسمتهای آن صورت نخواهد گرفت بعضی بخشها هستند که امکان مجازی شدن را ندارند.

 اجزای یک سیستم مجازی عبارتند از :

 سیستم های مجازی : در این قسمت وظایف تیم ها و افراد تیم که برای یک سیستم مجازی لازم است مشخص می شود .

آزمایشهای مجازی : در این بخش تاثیر عوامل مختلف بر سازمان مجازی بحث و بررسی و آزمایش و اندازه گیری می شود.

اداره مجازی : در این قسمت یک سری وظایفی که اداره مجازی یا یک سیستم مجازی دارد ، مشخص می شود.

فروشگاههای مجازی : شامل فروشگاههایی هستند که قابلیت انعطاف خیلی سریع  برای محصولات متنوع دارند .

سازمان مجازی: این قسمت در واقع آخرین مرحله از مجازی سازی است که کل سازمان، مجازی شده است.

در تمامی موارد، سیستم مجازی، به موارد زیر اشاره می کند:

·        تغییر و تحول دائمی .

·        خویش مدیریتی در تیم ها و بخشهای مختلف .

·        دانش غیر ساختاری اما همگرا شده .

 چرا مجازی سازی صورت می گیرد؟ یا چه عواملی باعث می شود که ما سازمان مجازی ایجاد کنیم ؟

 این عوامل شامل :

• محلی سازی ؛ با پیشرفتهای زیاد میل به مشتریان محلی افزایش می یابد .
• دسترسی به منابع .
• ایجاد کمیته های عالی .
•  نیاز به تغییرات سریع و مداوم .
•  افزایش تولیدات و محصولات و خدمات تخصصی .
•  افزایش ملزومات برای استفاده از دانش تخصصی .
• کار الکترونیکی .

در یک سازمان مجازی برای ارتباط،  از یک سری ارتباطات کامپیوتری استفاده می شود، که به صورت الکترونیکی است .  شما می توانید با استفاده از تکنیکهای الکترونیکی به عنوان مدیر، فرایندهایی که در سازمان  توسط کاربران و کارمندان انجام گرفته یا می گیرد را، کنترل نمائید.

همچنین می توانید از یک سری سیستمهای شبکه به نام:Electronic Workspace Network ، سیستمهای کامپیوتری، کارمندان را به همدیگر ربط دهید. تا اینکه در کل، وظایف و ماموریت سازمان انجام شود.

ساختاریک فضای کاری الکترونیکی چگونه است ؟

ساختار، یک فضای کاری الکترونیکی است که در واقع همان آیینه تمام نمای سازمان است. این ساختارها باید به راحتی پیشرفت کنند و به سازمان مجازی ادغام شوند.برای اینکه تمامی این اهداف تحقق یابد، باید تمامی بخشها با همدیگر تعامل دو طرفه داشته باشند. تا به عبارت فلسفی سازمان نایل گردند.

 فضاهای الکترونیکی باید این عوامل را آسان سازی کنند: 

·        ایجاد قوانین مربوط به آسان سازی کارها

·        ایجاد پرونده های جدید

·        ایجاد لینکهای ارتباطی بین مردمی

وظایف معمولی ساختارهای مجازی اینگونه است:

1)ایجاد یک سیستم تولید که توانایی این را داشته باشد که کارها را به صورت مرحله ای و دقیق انجام دهد یعنی اینکه وقتی مرحله ای تمام شد وارد مرحله بعد شویم.

2) ایجاد یک سیستمی که در آن مردم و مراجعان بتوانند مسائل و مشکلات خود را به راحتی و به سهولت با مراجع ذیربط مطرح نموده و کاملا" راهنمایی شوند.

نتیجه گیری :

در این مقاله من سعی کردم یک سری مطالب کلی در مورد سازمانهای مجازی اعم از اینکه:

 چه ضرورتی برای ایجاد و تشکیل سازمانهای مجازی هست؟

اصول و مبانی  این سازمانها چیست؟

 را برایتان بیان کنیم . اما در پایان متذکر می شوم که آشنایی کامل مدیران با سازمانهای مجازی و برداشتن گامهای موثر برای این فرایند امری لازم و ضروری است . امید است مقدمات و اصول پایه ای ذکر شده باعث برداشتن گامهای موفق دیگر مدیران در این عرصه گردد.

 منابع وماخذ :

Main texts:

1. Essential of virtual organization, Daniel& Martin, 2005

2. Be proficiency in virtual organizations, Smith Traveler, 2006.

3. What is a virtual organization, Accel team, 2007.

Related texts:

4. Virtual organization Accel team, 2007.

5. Virtual organization about .com ,2007

دانشگاه مجازی

مقدمه :

پیشرفت روزافزون تکنولوژی وخصوصا تکنولوژی اطلاعات باعث تغییرات بسیاری در زمینه آموزش الکترونیکی شده است عواملی چون کاهش هزینه آموزش، سهولت حضور در کلاس‌های مجازی، تنوع دروس، زمان انتخاب آن، کاهش هزینه رفت‌وآمد و انعطاف‌پذیری زیاد آموزش الکترونیکی در گسترش این پدیده بی‌تأثیر نبوده است.
آموزش الکترونیکی در ایران صنعتی نوپا در تکنولوژی آموزشی وآموزش از راه دور است، اما مراکز و مؤسسات آموزشی به ویژه دانشگاه‌ها در تلاش‌اند تا هرچه سریع‌تر الگویی مناسب با ساختار آموزشی و فرهنگی کشور در زمینه آموزش الکترونیکی ارائه کنند. علاوه بر مزیتهایی که آموزش الکترونیکی ماهیتا از آن برخوردار است، یکی از مهم‌ترین دلایل ضرورت سازماندهی مراکز و مؤسسات آموزش الکترونیکی در ایران، تقاضای روزافزون آموزش به ویژه آموزش عالی در کشور است که با توجه به محدودیت منابع و ظرفیت آموزشی در نظام آموزشی فعلی به یک موضوع خاص اجتماعی تبدیل شده است.
کارآمد ساختن آموزش الکترونیکی می‌تواند بخشی از این مشکلات را مرتفع سازد، لذا با توجه به اهداف تعریف شده برای آموزش وتحصیلات دانشگاهی در ایران، اهمیت پرداختن به ساختار مراکز و مؤسسات آموزش الکترونیکی به ویژه دانشگاههای مجازی در ایران به وضوح روشن می‌شود. شکی نیست که سیستم آموزشی سنتی در عصر حاضر نمی‌توانست نیاز‌های جامعه اطلاعاتی امروز را پاسخ گوید، پس لازم بود این نظام مستهلک در درون پیکربندی خود دچار دگردیسی شود و فر‌آیند انطباق‌پذیری در راستای نیاز‌های جوامع امروز را شاهد باشد.

واژگان کلیدی : دانشگاه تعاملی ، دانشگاه غیرمرکزی ، دانشگاه هایپرلینک ، دانشگاه دیجیتالی ، دانشگاه مجازی

آموزش مجازی

برای روشن کردن مفهوم دانشگاه مجازی در ابتدا باید تعریف واضحی از آموزش الکترونیک ارائه کرد تا بتوان ضرورت ایحاد دانشگاه مجازی را در بستر یک سیستم الکترونیک آموزشی توضیح داد.

منظور از E-Learning یا آموزش الکترونیکی به‌طور کلی بهره‌گیری از سیستم‌های الکترونیکی مثل کامپیوتر، اینترنت، دیسک‌های چندرسانه‌ای، نشریه‌های الکترونیکی و خبرنامه‌های مجازی نظایر این‌هاست که با هدف کاستن از رفت و آمدها و صرفه‌جویی در وقت و هزینه و در ضمن یادگیری بهتر و آسان‌تر صورت می‌گیرد.

البته سیستم‌‌هایی که تحت E-learning قرار می‌گیرند و امکان یادگیری از راه دور را فراهم می‌کنند بسیار متنوع هستند، ولی در وهله اول آنچه که مهم است آگاهی علاقه‌مندان از نوع این سیستم‌ها و انتخاب صحیح و نحوه استفاده درست از آن‌هاست. این سیستم‌ها گاهی می‌توانند جایگزین کلاس‌های حضوری هم باشند. در عین حال برای افراد سخت‌کوش و علاقه‌مند می‌تواند مکمل کتاب و کلاس باشد. در یک جمله می‌توان گفت E-Learning آوردن یادگیری برای مردم است به‌جای آوردن مردم برای یادگیری. در یادگیری الکترونیکی غیر از اینترنت، دیسک‌های آموزشی، ویدئوهای آموزشی و همچنین ماهواره استفاده می‌شود .آمار نشان داده است که در سال ۱۹۹۹ بالاترین روش آموزش الکترونیکی با ۵۳ درصد مربوط به دیسک‌های آموزشی می‌شده است، ولی برای سال ۲۰۰۶ پیش‌بینی می‌شود که E-Learning مقام اول آموزش را با ۶۳ کسب کند.

روبرت مرداک(Rupert Murdoch ) که روی آخرین فناوری‌های آموزش مجازی کار می‌کند می‌گوید: " I think education is going to be a very big part of the Internet"یعتی آموزش بخش عظیمی از اینترنت را به‌خود اختصاص خواهد داد.

این شخص هم‌اکنون درحال سرمایه‌گذاری در جهت درست ‌کردن بزرگ‌ترین دانشگاه مجازی دنیاست. E-Learning باعث رشد اقتصادی شرکت‌ها و مراکز تجاری در دنیا شده است. مرکز IDC اعلام کرده، رشد اقتصاد در زمینه E-Learning در سال ۲۰۰۰ از ۳/۴ میلیارد دلار به ۲۳/۱ بیلیون دلار در سال ۲۰۰۴ رسید که این رقم یک رشد ۶۸ درصدی را در هر سال نشان می‌دهد.

آموزش الکترونیکی روش‌های آموزشی کنونی را تکمیل می‌کند و در بعضی از موارد جایگزین آن می‌شود. یکی از رویکردهای اصلی آموزش الکترونیکی، آموزش ترکیبی به معنی به‌کارگیری بیش از یک رسانه در امر آموزش است که از این موارد می‌توان به ترکیب آموزش توسط معلم و ابزارهای بر پایه وب اشاره کرد که البته با این روش، آموزش الکترونیکی جایگزین آموزش کنونی نمی‌شود، بلکه آن را تکمیل می‌کند. هرچند که در موارد بسیاری آموزش الکترونیکی به‌تنهایی می‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای آموزشی باشد.

در قرن جدید تنها چیزی که شما را می‌تواند از بقیه رقبا جلوتر بیندازد، یادگیری سریع‌تر است. هم‌زمان و همراه با تحولات و تغییرات وسیعی که در جهان به‌وجود آمده است، رویکردها و دیدگاه‌های اندیشمندان نسبت به آموزش و یادگیری نیز تحولاتی داشته است. در گذشته جهت آموزش Training را به‌کار می‌بردند که به‌معنای آموزش‌ دادن همراه است و اکنون واژه Learning به‌کار برده می‌شود که به معنی آموزش گرفتن است. در آموزش سنتی چون مبنای کار در آموزش ‌دادن همراه بوده است، در نتیجه آموزش به‌صورت اجبار، تنبیه و با زور همراه بوده و در نتیجه افت تحصیلی چه در کلاس درس و چه در خارج از کلاس را به همراه داشته است، اما در Learning چون خود فرد خواسته است که یاد بگیرد، همراه با بازدهی بالایی است. در سال ۱۹۹۵ شرکت IBM در ژاپن بخش آموزش منابع انسانی خود را از نام Training به نام Education تبدیل کرد.

دانشگاه مجازی

در ایران ورود به دانشگاه آمال بسیاری از دانش آموزان دبیرستانی است . راهیابی به دانشگاه ، مشکلات فراوانی برای جوانان ما ایجاد کرده است . عده ای وارد دانشگاه میشوند و عده ای پشت درهای بسته به امید ورود به دانشگاه در سالهای آینده باقی می مانند و آنان که بضاعت مالی دارند ، راهی کشورهای دور و نزدیک می گردند تا شاید از این طریق آینده خود را تضمین کرده باشند . محدودیت در پذیرش دانشگاه های ما ، باعث به وجود آمدن چنین مشکلاتی شده است کشور ما حدود 20 میلیون دانش آموز دارد ک این تعداد می خواهند در مدت 12 سال وارد دانشگاه شوند ، هم چنین حدود 3/7 میلیون کودکی دارد که هنوز وارد مدرسه نشده اند و با توجه به نوع تفکری که در جامعه ما ایجاد شده است که همه خواهان دست یابی به آموزش عالی هستند ، برای آینده نزدیک بایستی به دنبال راه حل های مناسب که می تواند ما را در حل این مشکل یاری رساند ایجاد دانشگاه های مجازی است . در دانشگاه های مجازی می توان با استفاده  از آموزش الکترونیکی بسیاری از مشکلات آموزش عالی از قبیل کمبود فضای آموزشی مناسب و اساتید مجرب را حل کرد ضمن اینکه این نوع آموزش باعث صرفه جویی در وقت و هزینه های دانشجویانی می گردد که امکان دسترسی به دانشگاه در شهر خود را ندارند و یا به دلیل مسائل دیگری نمی توانند در کلاس های حضوری دانشگاه شرکت کنند.

باید دانست که تک تک عناصر جهان مجازی یک فلش به جهان واقعی است ، در واقع انتظاراتی که تحقق بخشیدن به آن در بستر جهان واقعی تا حدودی سخت و غیر قابل باور است در بستر جهان مجازی نمود عینی تری پیدا میکند .

این بدان معناست که نباید انتظار داشت که فضای دانشگاه مجازی یک هویت کاملا مستقل از دانشگاه در بستر واقعی است ، در واقع اینترنت بستر واقعی کردن جهان مجازی را فراهم کرده است . اگر فضای دانشگاه مجازی نتواند احساس بودن در یک فضای آموزشی واقعی را در فرد ایجاد نکند و به گونه ای با بهره گیری از گرافیک کامپیوتری و  ویدئوی دیجیتالی یک نوع تعامل واقعی را برای دانشجو به همراه نداشته باشد مسلما فضای موفقی در آموزش نبوده است.

دانشگاه تعاملی

اصل مهم در آموزش " شیوه آموزشی " است . چنانچه شیوه آموزشی به گونه ای باشد که آموزش از مرحله "دانش " به مرحله " درک " و " کاربرد " برسد ، در این صورت آن دانش در حافظه فراگیر نهادینه میشود .

با بهره گیری از امکانات و تجهیزات آموزش الکترونیک می توان شیوه های نوینی را در آموزش پیاده سازی کرد (البته این 3 شیوه به مدد استودیو ی مجازی – تعاملی صورت میگیرد )

الف) شیوه آموزش الکترونیکی – تعاملی : در این شیوه آموزشی ، فراگیر تنها یک تمشاگر منفعل مثل کلاس های درسی نیست بلکه بعد از تمام شدن هر مبحث آموزشی می تواند در یک محیط شبیه سازی شده آموخته ها و دانسته های خود را تمرین نماید و همین امر باعث ارتقای دانسته های فراگیر از مرحله " یادگیری " به مرحله " کاربرد" میشود. این در حالی است که در اغلب روشها فقط " دانش " آن مبحث آموزشی کسب میشود.

ب) تکرا ر و تمرین : تکرار مادر تمام مهارت هاست و براساس یافته ها در پژوهش های یادگیری ، قسمت اعظم آموخته ها تا 4 ساعت پس از یادگیری به دست فراموشی سپرده میشود . در آموزش الکترونیک ، امکان استفاده از محیط تمرینی و جذاب (که بتوان در آن به تمرین آموخته ها پرداخت ) وجود دارد که این امر درنهادینه کردن یادگیری و انتقال آموخته ها از حافظه کوتاه مدت به حافظه بلند مدت نقش بسزایی دارد .

آموزش هوشمند : با استفاده از این شیوه اگر فراگیر در محیط تمرینی با مشکلی مواجه شود و یا قسمتی را فراموش کند ، می تواند با استفاده از راهنمای فعال و هوشمند محیط این مشکل را حل نماید.

تعامل با محتوا : در آموزش سنتی تعامل با محتوا و متون درسی از قبیل کتاب ها ، مقالات ، صدا و تصویر معمولا ایستا بود. ابزار سنتی تاثیر معلم بود که مطالب مطروحه در دوره را به دانشجویان می آموخت و با آنها در موردشان به مباحثه می پرداخت . فناوری ها و رسانه های جدید باعث شده اند که دانشجو بتواند در یک ارتباط پویا با مطالب درسی بدون نیاز به حضور مستقیم معلم شرکت کند . انتخاب و استفاده صحیح از فناوری و رسانه های جدید به عنوان یک عامل کاملا ضروری برای ایجاد و پایدار نگه داشتن ارتباط دانشجو با مطالب و مفاهیم درسی شناخته شده است.

تعامل با دیگر دانشجویان : دومین و احتمالا مهمترین شکل تاثیر و تاثر در آموزش ، اثر متقابل با دیگر دانشجویان است . اثر متقابل با دیگران توسط انجام کارهای گروهی ، مثل تعاملات اجتماعی یا مباحثات فلسفی ، صورت میگیرد . در یک محیط آموزش الکترونیکی این اثرات متقابل به دو صورت انجام میپذیرد : ناهمزمان ( نظیر پست الکترونیک ، جلسات مباحثه و.. ) و همزمان ( نظیر کلاس های مجازی ، اتاق گپ زنی) به نظر میرسد که مباحثه ناهمزمان ، بحث های عمیق تر و در نتیجه تاثیرات مهم تری را به دنبال داشته باشد . زیرا روی مطالب در طول زمان به اندازه کافی فکر میشود . در حالیکه گپ زدن یک ارتباط کاملا مستقیم و پر محتوا را به دنبال دارد ، ولی ممکن است روی مطالب ارائه شده به اندازه کافی فکر نشود.

تعامل با معلم : ابزارهای ارتباط با معلم هم مانند ابزارهای ارتباط با دیگر دانشجویان می باشد . آشکارترین تفاوت بین محیط های آموزش الکترونیکی و آموزش سنتی دوری و فاصله بین دانشجو و معلم است که موجب عدم امکان انتقال رو در روی دانشجو و معلم میشود . در بعضی موارد ، مانند دوره های آموزش از راه دور ،  ارتباط صوتی و تصویری از طریق وسایل ارتباطی موجود برقرار میشود ، ولی با توجه به پهنای باند محدود کیفیت این گونه ارتباطها معمولا چجندان بالا نیست . بدین ترتیب حضور معلم و نفوذ او روی دانشجو با آموزش سنتی کاملا متفاوت است .   

دانشگاه غیر مرکزی

یکی از مزایای غیر قابل انکار در عرصه فضای مجازی فرار از محدودیت های مکانی است . به خصوص در عرصه شهری که ما در آن قرار گرفته ایم مسئله محدودیت های مکانی و استفاده بهینه از اراضی بیش از پیش خود رانشان میدهد و از طرفی یکی از مشکلات لاینحلی که کلان شهرها از آن رنج می برد معضل ترافیک است که مسلما با غیرمرکزی کردن فضاهای آموزشی میتوان بخش عظیمی از این مشکل را حل کرد .

در این حالت server  که محور توزیع و دریافت اطلاعات است در واقع کانون اصلی توزیع و دریافت پراکنده اطلاعات است . از طرفی این گونه فضاهای آموزشی  dispersal  در ایجاد یک آموزش همگانی بسیار موثر است.

دانشگاه هایپرلینک

در دانشگاه مجازی تمام متون ارائه شده به شکل هایپر لینک ارائه میشود یعنی فراگیر در عین واحد می تواند امکان برقراری ارتباط مستقیم و بدون واسطه با مراکز مختلف آموزشی را داشته باشد . در واقع این منطق در فضای مجازی بیانگر کارکردهای چندگانه ای است که میتواند  در فضای مجازی وجود داشته باشد . این امکان برای یک دانشجو به وجود می آید که با سرعت بیشتری در قلمرو وسیع علمی حرکت کند و نیازهای علمی خود را در کمترین زمان ممکن پیدا کند و ایجاد این امکان باعث صرفه جویی در وقت دانشجو در جست و جوی مطالبش میشود.

دانشگاه دیجیتال

آموزش الکترونیک فقط در بستر گسترش امکان استفاده از اینترنت است که میسر و محقق میشود . بات استفاده از اینترنت دانشجویان می توانند هر جایی که به اینترنت دسترسی داشته باشند به آموزش و یادگیری بپردازند . از طریق سرویس دهنده دوره course server  میتوان به دوره مطالب در هر جایی دسترسی پیدا کرد . دیگر نیازی نیست که کلاس درس مکان ثابتی باشد ، بلکه به جای آن یک کلاس مجازی روی اینترنت تشکیل میشود که میتوان با استفاده از یک رایانه متصل به شبکه از هر کجا در کلاس درس حاضر شد.

به دنیایی جدید بیاندیشید
اما براستی ضرورت پرداختن به این موضوع چیست؟
شکی نیست که در راه رفتن به سمت جامعه اطلاعاتی به ناچار بسیاری از زوایای پنهان و آشکار صورت‌بندی جوامعه دستخوش تغییرات ساختاری خواهند شد، مقوله آموزش نیز از این تغییر در امان نیست، اما این فقط یک روی سکه است. باید این نکته را نیز به خاطر داشت که جوامع به مروز زمان و به دنبال همین تحولات نیاز روز‌افزونی به آموزش و مهارت و همینطور نیروی متخصص خواهند داشت.

اطلاعات ابزار قدرتمندی در دست صاحبان قدرت است که از طریق آن هژمونی خود را به طور خزنده در لایه‌های مختلف فرهنگی- اجتماعی جوامعه می‌گسترانند. نیروی انسانی متخصص و کارآمد و همینطور مجهز به اطلاعات روز، سرمایه اصلی و قابل‌ برنامه‌ریزی هر دولتی محسوب می‌شود. اما این قضیه لایه‌های فرعی دیگری هم دارد، همانطور که اشاره شد با گسترش جوامع نیاز مردم به آموزش افزون می‌شود، نسلی تازه پا به عرصه می‌گذارد که نیاز به تربیت، تخصص و آموزش دارد، اما از طرفی توانایی‌های دولت‌ها برای تحت پوشش قرار دادن کل این پتانسیل کافی نخواهد بود. اینجاست که مشکل اصلی رخ می‌نماید، نیاز به جا، فضا و مکان، امکانات آموزشی و تسهیلات رفاهی برای پاسخگویی به این نیاز. همزمان با افزایش تقاضا برای تحصیل در دانشگاه بودجه اختصاصی برای این مسئله افزایش چشمگیری نداشته است.
پس باید با تخصیص امکانات و اولویت‌ها و همینطور پیش‌بینی ساز‌و‌کار‌های جدید به سمتی برویم که بتوانیم مفهوم سنتی کلاس‌های درس را تغییر دهیم.

دسترسی و تسلط بر تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات و بهره‌گیری از آن در امر استراتژیک و مهم آموزش و تربیت نیروی انسانی، خود یکی از مؤلفه‌های مهم قدرت در عصر حاضر محسوب می‌شود که نباید از آن چشم پوشید. از سوی دیگر، گسترش بی‌وقفه و کم هزینه سیستم آموزشی الکترونیکی در سراسر دنیا ، ضرورت استفاده از این روش آموزشی را اثبات می‌کند.
به هر فناوری اطلاعات و ساختار شبکه‌ای وارد زندگی انسان‌ها شده و در لایه‌های مختلف زندگی آنها حضور دارد، امروز نیز ساختار آموزش و فرهنگ طوری تغییر پیدا کرده است که تمامی مردم از سراسر دنیا با هر سن و سال، تفکر، قشر‌بندی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی می توانند تحت آموزش قرار بگیرند. این نیز نیازمند مشارکت و سرمایه گذاری بخش خصوصی و دولتی است و همینطور باید در این زمینه فرهنگ‌سازی مناسب و درخور توجهی انجام شود.

منابع

سلطانعلی زاده ، اهدا (1385) آموزش الکترونیک در بستر دانشگاه .

عاملی ، سعید رضا (1385) جزوه ی درس مطالعات فضای مجازی

فتحیان ، محمد و مهدوی نور ، سید حاتم (1383) پیش بسوی جامعه اطلاعاتی ، انتشارات موسسه فرهنگی و هنری دیباگران تهران

www.mehrnews.ir( 20/7/1383)

www.sayears.com (8/12/1383)

www. Itiran.com (23/12/1383)

www.internettime.com/lerning/information.html

بسیارى از متخصصان آینده نگر بر این عقیده اند که در سال هاى اخیر انقلابى مشابه انقلاب صنعتى به وقوع پیوسته است. انقلاب صنعتى تصویر نهایى و روابط اقتصادى دنیا را متحول ساخت و انقلاب الکترونیک نظیر آن جهان را به «عصر اطلاعات» وارد و بسیارى از جنبه هاى اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى حیات بشر را دستخوش تحولى عمیق نموده است. یکى از ابعاد این تحول، تغییرات عمیقى است که در روابط اقتصادى بین افراد، شرکت ها و دولت ها به وجود آمده است. مبادلات تجارى بین افراد با یکدیگر، شرکت ها با یکدیگر و افراد با شرکت ها و دولت ها به سرعت از حالت سنتى خود که عمدتاً مبتنى بر مبادله بر مبناى اسناد و مدارک کاغذى است خارج و به سوى انجام مبادلات از طریق بهره گیرى از سیستم هاى مبتنى بر اطلاعات الکترونیکى در حرکت است.(معتمدنژاد:۱۳۸۴)

تجارت الکترونیکىElectronic Commerce) EC)، با استفاده از امکانات و اطلاعات الکترونیکى بسترى را به وجود آورده است که به دلیل سرعت، کارایى، کاهش هزینه ها و بهره بردارى از فرصت هاى زودگذر عرصه جدیدى در رقابت گشوده است تا آنجا که گفته مى شود عقب افتادن از این سیر تحول نتیجه اى جز منزوى شدن در عرصه اقتصاد جهانى نخواهد داشت. تجارت الکترونیکى که تا چندى قبل به تعداد معینى از شرکت ها محدود مى گردید در حال ورود به عصر جدیدى است که در آن تعداد زیادى از اشخاص و مصرف کنندگان حضور دارند. به هر حال با قانونمند شدن تجارت الکترونیک در ایران بستر مناسبى براى استفاده از آن در زمینه هاى مختلف فراهم شده است. یکى از کاربردهاى تجارت الکترونیک، در بیمه ها است و در این راستا «بیمه الکترونیک» از اهمیت شایانى برخوردار است. بیمه الکترونیک جایگزینى براى گردش فعالیت هاى دستى به منظور انجام کارهاى بیمه بر روى محیط شبکه و یا با استفاده از سیستم کارت هاى هوشمند بوده و عامل مؤثرى در تسریع و سهولت فرآیندهاى بیمه اى است. بیمه الکترونیک از جمله مواردى است که تاکنون در ایران کمتر مورد استفاده قرار گرفته؛ در حالى که به علت گستره حجم تبادل و ثبت اطلاعات در بیمه، نیازمند استفاده بیشتر از فناورى هاى نوین در عرصه اطلاعات و اطلاع رسانى در بیمه هستیم. از نکات قابل توجه در بیمه الکترونیک درصورت هماهنگى با سیستم هاى بانکى، بیمارستانى و... آن است که منجر به ارتقاى آن سیستم ها نیز مى شود. در این طرح از آنجا که تبادلات مالى فردى و تجارى تحت اینترنت توسط طرح شتاب، یکپارچه سازى بانکدارى الکترونیکى و ارائه خدمات پول الکترونیکى در تمام بانک هاى کشور، قابل انجام است، استفاده از ساختار منطقى به منظور استفاده از رکوردهاى الکترونیکى هماهنگ، همانند ساختارهاى کاغذى براى مبادلات حساس مانند چک، مستندات حاوى اطلاعات مهم و... ضرورى است.از فواید کلیدى استفاده از سرویس هاى اینترنتى، توانایى ارتباط بیشتر و قویتر با مشتریان است. در این راستا تمام روال هاى کارى به صورت سیستم هاى مکانیزه پیاده سازى مى شوند به طور مثال فناورى وب به همه افراد تحت پوشش بیمه اجازه مى دهد که امکان مشاهده اطلاعات مورد نیاز، انجام عملیات مربوطه و ارائه اطلاعات ویژه مورد نیاز را داشته باشند.(فتحیان و مهدوی نور:۱۳۸۳)

ارزش واقعى این فناورى زمانى مشخص خواهد شد که نه تنها به مصرف کننده، امکان خودسرویسى (دریافت گزارش، ارسال درخواست، تسویه حساب، اطلاع از تغییرات، شرایط بیمه و سیاست هاى بیمه و...) را مى دهد بلکه در کاهش هزینه هاى مربوط به بیمه گران نیز تأثیر گذارده است. در این راستا فناورى هاى مربوط به «شرکت به شرکت»

(Business to Business) فرصت بزرگترى براى کاهش هزینه ها است مضافاً بر اینکه سیستم از اشباع شدن اطلاعات جلوگیرى مى کند چراکه دقیقاً بر اساس نیازهاى بیمه گذاران عمل مى نماید.در فرآیند بیمه توسط اینترنت و کارت بیمه گذار، فعالیت هاى بیمه توسط پایگاه اینترنتى بیمه و کارت هاى هوشمند بیمه گذاران قابل انجام بوده و در کنار این فرایند (جریان کارى)، فعالیت هاى دستى بیمه نیز قابل اعمال و پیگیرى است.تبادل اطلاعات با server بیمه به صورت آن لاین و آف لاین قابل پیاده سازى و از طریق سایت بیمه، ترمینال هاى کارت خوان و مراکز بیمه انجام مى شود. لذا براى امنیت بیشتر انتقال اطلاعات، در زمان عدم تطابق میان اطلاعات(concurrency) تغییرات بر روى server بیمه براساس اولویت ها انجام مى پذیرد. ترتیب این اولویت ها براساس سیاست هاى مؤسسه بیمه تعریف مى شود.فعالیت بیمه توسط سایت بیمه با کنترل هویت بیمه گذار آغاز مى شود. سپس با تکمیل فرم مربوط به فعالیت بیمه مورد نیاز (پیشنهاد، خسارت و...)، اطلاعات فرم تکمیل شده به server اصلى ارسال مى گردد. در این مرحله براساس نوع بیمه نامه درخواست شده، اقدامات لازم و پرداخت حق بیمه توسط طرح شتاب انجام و همزمان با صدور بیمه نامه کارت بیمه گذار نیز صادر مى شود. در پى صدور کارت، وضعیت بیمه نامه از طریق سایت بیمه قابل مشاهده است. کارت صادر شده در حکم معرفى نامه براى بیمه گذار است و از طریق آن اطلاعات بیمه نامه نیز قابل مشاهده است.براى انجام فعالیت هاى بیمه در هر مرحله چه بر اساس اینترنت و چه بر اساس کارت ابتدا باید پذیرش و مدیریت ریسک به منظور جهش هاى کمتر در طول فرآیندها، توانایى بیشتر براى دنبال نمودن و کنترل فرآیندها و بررسى مشکلات قبل از به وقوع پیوستن آنها توسط بیمه گر انجام پذیرد و سپس فعالیت مورد نظر وارد مرحله تایید شده و ادامه یابد. یک راه حل کلى براى اداره کارهاى بیمه در شبکه، اختصاص شخصیت حقوقى براى بیمه گذاران محسوب مى شود.

مزایا و منافع استفاده از بیمه الکترونیک از سه منظر بیمه گر، مراکز طرف قرارداد و بیمه گذار قابل بررسى هستند:

• مزایاى بیمه گر

• سرعت بیشتر در فرآیند صدور بیمه و دریافت خسارت

• افزایش دقت در فعالیت هاى بیمه

• به روزرسانى سیستم مکانیزه بیمه براساس آخرین امکانات سخت افزارى و نرم افزارى

• حذف مراحل زمان بر و هزینه بردارى همچون صدور معرفى نامه، استعلام از مراکز و...

• کاهش فضاى ادارى شرکت بیمه گر به واسطه ایجاد فضاى مجازى

• تشویق بیمه گذاران براى استفاده بیشتر از امور بیمه اى به واسطه اطلاع رسانى کامل

• جذب سازمان ها براى عقد قرارداد با بیمه

• حفظ بیمه گذاران و مراکز طرف قرارداد فعلى

• تسهیل در فعالیت هاى بیمه از جمله زدن سند، گزارش گیرى و...

• امکان اعمال کنترل و مدیریت بیشتر در فعالیت هاى بیمه

• امکان انجام فعالیت هاى بیمه از طریق مراکز بیشتر و دسترسى سهل تر

• امکان انجام هوشمند برخى از فرآیند هاى بیمه از جمله معرفى بیمه گذار به مراکز درمانى فقط با تلفن و یا اینترنت و...

• جلوگیرى از تقلب و جعل

• آنالیز دقیق هزینه ها

• یکپارچگى سیستم مکانیزه بیمه در تمام شعب، سایت بیمه و ترمینال هاى خودپرداز بیمه

• مزایاى شرکت هاى طرف قرارداد

• امکان شناسایى سریع پوشش هاى بیمه اى

• کاهش زمان بازپرداخت به مرکز از سوى بیمه گر

• جلوگیرى از تخلف و تقلب

• امکان صدور بیمه نامه هاى خاص در محل مرکز و بدون مراجعه به بیمه گر

• شناسایى سریع بیمه گذاران

• افزایش مراجعین براى استفاده از امکانات ارائه شده

• شناسایى سریع معرفى نامه

• کاهش هزینه هاى ادارى مراکز مذکور جهت ارتباط با بیمه گر

• افزایش سرعت تعاملات در امور فى مابین مراکز و بیمه گر

• مزایاى بیمه گذار

• افزایش سرعت در شناسایى بیمه گذار واقعى

• کاهش دفعات مراجعه حضورى به شعب بیمه

• عدم نیاز به تکمیل فرم هاى دستى

• امکان مشاهده مشخصات بیمه نامه هاى مربوط به بیمه گذار

• عدم نیاز به ارائه معرفى نامه

• سهولت در پرداخت و دریافت وجوه مرتبط

• کاهش زمان و هزینه استفاده از پوشش هاى بیمه اى و در نتیجه رضایتمندى

• افزایش آشنایى با امور بیمه اى توسط سایت بیمه گر

• امکان اخذ مشاوره رایگان بیمه اى به واسطه اطلاع رسانى دقیق سایت بیمه گر

• امکان برقرارى ارتباط مستقیم (به صورت مجازى) با مدیران و مسئولین در هر زمان و مکان

• دسترسى سریع به آمار و در نتیجه سرعت در تهیه گزارش ها

• چالش هاى پیش رو

راه اندازى و گسترش تجارت الکترونیکى در کشور از جمله بیمه الکترونیک، با موانع و چالش هاى عمده اى مانند نوپا بودن زمینه هاى حقوقى لازم براى استفاده از تجارت الکترونیکى از قبیل مقبولیت اسناد و امضاهاى الکترونیکى در قوانین و مقررات جارى کشور، نوپا بودن سیستم انتقال الکترونیکى وجوه و کارت هاى اعتبارى، محدودیت خطوط ارتباطى و سرعت پایین آنها در انتقال داده هاى الکترونیکى، نبود شبکه اصلى تجارت الکترونیکى در کشور و سخت افزار و نرم افزار مربوط به آن، فراگیر نبودن فرهنگ استفاده از تجارت الکترونیکى و مزایاى آن، هزینه اولیه ایجاد مراکز تجارت الکترونیکى در شرکت ها، کمبود دانش استفاده از تجارت الکترونیکى در برخى از سازمان هاى مرتبط با بیمه، تامین امنیت لازم براى انجام مبادلات الکترونیکى و محرمانه ماندن اطلاعات مربوطه و... روبه رو است که در صورت درنظر گرفتن تمهیداتى جهت رفع این موانع، استفاده از بیمه الکترونیک در کشور به صورت فراگیر قابل انجام خواهد بود.(زرگر:۱۳۸۰)

• مفاهیم استفاده شده

• بیمه گذار: شخص حقیقى یا حقوقى که اموال، مسئولیت، عمر و غیره خود را بیمه کرده و کارت هوشمند و کلمه رمز عبور به سایت بیمه به آن تعلق مى گیرد.

• مراکز صدور: علاوه بر کلیه شعب بیمه در سراسر کشور، مراکزى که نسبت به راه اندازى pos در آنها اقدام به عمل آمده است و نیز از طریق شبکه اینترنت (هر کجا و هر مکان) قابلیت واریز وجه و تهیه بیمه نامه وجود دارد.

•(Point of sale) :Pos دستگاه هاى الکترونیکى هستند که جهت خواندن و نوشتن روى کارت ها استفاده مى شود. کارت هاى هوشمند موجود در بازار، همگى داراى دستگاه pos مخصوص به خود هستند.

• کارت هوشمندsmart cart)1 :) کارت هایى هستند که توانایى خواندن و نوشتن روى chipهاى موجود در آنها وجود دارد و از طریق دستگاه هاى مختلف مى توان به آنها فرمان داد. کارت هاى هوشمند رفته رفته به عنوان اصلى ترین مدرک احراز هویت افراد شناخته شد و حتى از آنها مى توان به عنوان امضا و یا مهرهاى الکترونیک یاد کرد چرا که این نوع کارت ها قابلیت ذخیره سازى انبوهى از اطلاعات شخصى صاحب خود را در حجم بسیار کوچکى فراهم مى آورند و در کنار این اطلاعات با استفاده از روش هاى مختلفى اقدام به بالا بردن امنیت اطلاعات داخلى آن مى نماید. این کارت ها قابلیت نگهدارى اطلاعات را در زمینه اطلاعات پایه شامل اسم، آدرس، جنسیت، تاریخ تولد، کد ۱۱ رقمى و اطلاعات شناسایى (کشورى) مانند شماره شناسنامه، شماره ملى و... دارا هستند. دو مقوله مهم در مورد این کارت ها عبارتند از: ۱- اطلاعات داخلى کارت ها ۲- امنیت اطلاعات داخل کارت ها.در مقوله اول حجم و نوع اطلاعات قابل ذخیره سازى روى کارت مورد توجه قرار مى گیرد. به این ترتیب که با توجه به معمارى اجزاى داخلى کارت (مغناطیس، Microchip) این امکان به وجود مى آید که اطلاعات شخصى کاربران کارت به صورت دیجیتالى روى کارت ذخیره بشود. اطلاعات توسط دستگاه هاى pos که قابلیت پردازش و انجام عملیات روى کارت هاى هوشمند را دارا هستند، روى کارت ثبت مى شوند. حجم اطلاعات قابل ثبت نیز به معمارى داخلى و همچنین تکنولوژى هاى موجود بستگى دارد.در همین راستا کارت هاى هوشمند داراى حافظه در دو سطح طبقه بندى مى شوند که هر سطح داراى سطوح امنیت مختلفى است:

• کارت هایى که بر روى آنها نوارهاى مغناطیسى وجود دارند و pos ها مى توانند با باردار کردن قسمت هاى خاصى از کارت یک الگو را روى آن مشخص کنند که این الگو توسط posهایى از همان نوع و همان سیستم عامل قابل بازیابى هستند. از انواع دیگر این کارت ها کارت هایى است که به جاى مغناطیس از نور براى ذخیره و بازیابى اطلاعات استفاده مى شود. بدین صورت که سلسله مراتب کار با این نوع کارت ها همانند کارت هاى مغناطیسى است و تفاوت آنها در نور لیزر در عملیات خواندن و نوشتن روى کارت در قسمت هاى مشخص است.

• دسته دوم این کارت ها با استفاده از Microchip هاى تعبیه شده روى آنها قابلیت ذخیره سازى اطلاعات را دارا هستند. دستگاهاى pos مربوط به این دسته از کارت ها اطلاعات را مستقیماً در حافظه این نوع کارت ها کپى کرده و پروسسورهاى موجود در این نوع کارت ها اطلاعات را ثبت مى کنند. این نوع کارت ها از امنیت بالاترى نسبت به انواع دیگر نیز برخوردار بوده و از قسمت هایى مانند پروسسور، حافظه ثابت و حافظه قابل تغییر تشکیل شده اند که همگى این قسمت ها بر روى یک لایه از جنس سیلیکون تعبیه شده و توسط کانکتورهاى فلزى روى کارت با دنیاى خارج ارتباط برقرار مى کنند. آسیب پذیرى و عدم اطمینان دسته اول کارت هاى هوشمند در این دسته بسیار کمتر است و از این حیث کارت هاى فوق مقبولیت بیشترى دارند.

• دسته دیگر شامل کارت هایى هستند که داراى پردازنده بوده و مانند کامپیوتر کوچکى است که به همراه port ورودى و خروجى خود عمل مى نماید.

• شبکه:offline در شبکه offline تبادل اطلاعات در یک بازه زمانى خاص با توجه به سیاست هاى در نظر گرفته شده صورت مى گیرد؛ به شکلى که اطلاعات بر روى پایگاه داده ترمینال ثبت شده و در زمان هاى مقرر توسط خطوط ارتباطى PSTN (خطوط تلفن معمولى) به server مرکزى انتقال مى یابد. لازم به ذکر است که این روش شبکه نسبت به شبکه Online از امنیت پایین ترى برخوردار بوده و با وجود مشکل در خط ارتباطى، اطلاعات در server اصلى به روزرسانى نمى شود. همچنین براى جلوگیرى از امکان تقلب مجبور به استفاده از کارت ها و کارت خوان هایى با قابلیت نوشتن و خواندن هستیم که بالطبع هزینه اولیه طرح را تا میزان قابل توجهى بالا مى برد.

• شبکه:online در شبکه Online تبادل اطلاعات بلادرنگ است و با ورود هر کارت هوشمند اطلاعات به صورت لحظه اى از server مرکزى به ترمینال کارت خوان انتقال مى یابد و با کاهش اعتبار و یا به روزرسانى اطلاعات کارت، اطلاعات به صورت مستقیم به روى server مرکزى انتقال مى یابد. در این شبکه ایمنى تبادل اطلاعات بالا و ترمینال کارت خوان از نوع فقط خواندنى است. لازم به ذکر است که این شبکه نیازمند یک ارتباط پایدار و قابل اطمینان است که مى توان آن را توسط خطوط پرسرعت ADSL یا Wireless برقرار کرد.

دلايل عقب ماندگي تجارت الكترونيك در ايران

•         نبود بسترها و تجهيزات شبكه اي وارتباطي لازم براي دسترسي سريع و آسان مردم به اينترنت

•         عدم وجود قوانين مدون ومصوب تجارت الكترونيك

•         فقدان نظام بانكداري الكترونيكي نوين در سيستم بانكي كشور

•          عدم وجود كارتهاي اعتباري بين الملل و ساير كارتهاي خريد الكترونيكي

•         عدم پشتيباني بسياراز شركتهاي تجاري فعال در زمينه تجارت الكترونيك از كشورمان و همچنين   

•             عدم وجود مراكز و شركتهاي دولتي و خصوصي خدمات دهنده تجارت الكترونيك در كشور

•         پايين بودن سطح آگاهي و توجه مردم به الكترونيك و فن آوري اطلاعات در كشور(عدم فرهنگ سازي مناسب  (

با توجه به جمعيت شهری کشورمان  حدود 525000 پوزفعال نياز ميباشد. طبق آمار ارائه شده تا پايان آذرماه 1385 تعداد 125330 پوز نصب گرديده است.

پیشنهادات و راهکارهای بانکداری الکترونیک در ایران:

تدوین استراتژيهای کوتاه مدت،میان مدت و بلندمدت برای حرکت شبکه بانکی کشور بسمت بانکداری الکترونیکی و نظارت بر اجرای آنها توسط بانک مرکزی

توسعه آموزش IT در سطح کشور از مدرسه تا دانشگاه و محیط های حرفه ای به ويژه در صنعت بانکداری و بیمه

ایجاد انگیزه و حس اعتماد مشتریان به بانکداری الکترونیک

توسعه و گسترش خدمات بانکداری الکترونیک

هماهنگی بین سازمانها در خصوص استفاده بهینه از بانکداری الکترونیک

منابع

زرگر ، محمود (1380) مدل های راهبردی و راهکارهای تجارت در اینترنت ، انتشارات بهینه

فتحیان ، محمد و مهدوی نور ، حاتم (1383) پیش به سوی جامعه اطلاعاتی . انتشارات موسسه فرهنگی و هنری دیباگران تهران

معتمدنژاد ، کاظم (1384) جامعه اطلاعاتی اندیشه های بنیادی ؛ دیدگاه های انتقادی و چشم اندازهای جهانی . انتشارات مرکز پژوهش های ارتباطات

Sinclair ¸john (1987) images incorporated:advertising as industry and ideology .croom helm